Plan Daltoński - odpowiedzialność, samodzielność, współpraca

Pedagogika Helen Parkhurst (amerykańskiej nauczycielki) wywodzi się z humanizmu - niesamowicie podkreślała szacunek do dziecka.

 Mimo umieszczenia tej pedagogiki w konkretnym nurcie, to ważne jest to, że nie są to sztywne schematy, a możliwe do dostosowania do praktyk każdej szkoły koncepcje odwołujące się do zdolności twórczych ucznia i nauczyciela. 

To (ówcześnie) nowatorskie podejście do edukacji wprowadzało odmienny sposób organizowania procesu wychowania i edukacji, które teraz miało odbywać się poprzez samodzielne uczenie się dzieci. Opisywano tu również pracę w grupach i stworzenie do tych celów specjalnych warunków (tutaj rola nauczyciela, wg mnie bliżej do dyskurs konstruktywistyczno-rozwojowy). 

Ważną rolę odgrywa tutaj motywacja dziecka, ta wewnętrzna - powierzenie odpowiedzialności za własny proces uczenia się. 

Gdy dziecko czuje się ważne, będzie czuło się również zmotywowane (Pedagogika Planu Daltońskiego, R. Röhner, H. Wenke, wyd. SOR-MAR, 2011).

Analizując literaturę dot. Planu Daltońskiego dostrzegam dość silne powiązanie daltońskiej odpowiedzialności za proces uczenia się z obecnym Ocenianiem Kształtującym. Uczeń zastanawia się m.in.:

• Jaki jest cel lekcji?
• Co już wie?
• Czego się na niej nauczy?

Za sprawą przeniesienia odpowiedzialności za proces nauczania - uczenia się na ucznia, z wykonywania poleceń przejdziemy do prawdziwego przyswajania materiału w stworzonych przez pedagoga warunkach (czy to samodzielnie czy współpracując) i na jasno określonych zasadach. Tak uwidacznia się triada zasad Planu Daltońskiego.

Samodzielność w Planie Daltońskim ma dwojakie znaczenie:

1. Samodzielność również wpływa na rozwój motywacji u uczniów.
2. Jest ona też czynnikiem dydaktyczno-organizacyjnym - dostosowanie zadania do możliwości ucznia, przez co nauczyciel może wspomagać uczniów, tego potrzebujących.

Uczeń samodzielności musi się nauczyć, wiedzieć co ma zrobić, jeśli ma problem, analizować go, planować, zorganizować przestrzeń, zastanowić się z czego skorzystać, wyznaczyć sobie na to odpowiedni czas, wiedzieć, kiedy poprosić o pomoc.

Podstawą współpracy jest komunikacja: wzajemne słuchanie, bycie w grupie, ciche mówienie, dzielenie się swoją wiedzą oraz kultura osobista, a dokładnie szacunek i życzliwość. Ten grunt tworzymy na całe życie, dlatego tak ważna jest edukacja na pierwszym etapie. Istotne jest również to, aby uczeń umiał pracować w każdej grupie, nie tylko ze swoim najlepszym kolegą, ale również w grupie, z którą musi się zapoznać, z grupą osób z innymi możliwościami.

Pracę w grupach może rozróżnić na grupy współpracujące, czyli te, które wykonują wspólne zadanie oraz grupy wzajemnej pomocy, gdzie uczniowie wykonują zadania samodzielnie, ale w razie potrzeby może liczyć na pomoc kolegów. 

Organizacja w Palnie Daltońskim

Najbardziej charakterystyczny jest system kolorów dni tygodnia. Każdemu dniu odpowiada inny kolor (poniedziałek - czerwony, wtorek - niebieski, środa - pomarańczowy, czwartek - zielony, piątek - żółty), a stworzone plansze wywieszone są w stałym miejscu w sali. 

Często towarzyszy temu tablica zadań porządkowych (w naszym systemie to tzw. dyżurni), aby uniknąć pytań: Czy mogę rozdać soczki? A ja mogę zebrać kredki? Tutaj każdy uczeń ma swoje zadanie. Tablica, plansze wiszą w zasięgu wzroku uczniów, aby mogli ją kontrolować, dokonywać np. tygodniowych zmian. 

Plan dnia również ma swoje stałe miejsce w sali, przedstawia kolejne czynności, jakie będą dziś wykonywane. 

Sygnalizator służy do informowania czy obecnie jest praca samodzielna, możliwość konsultacji z kolegą, koleżanką czy moment, w którym można poprosić o pomoc nauczyciela. 

Czas odmierza zegar, w koncepcji Planu Daltońskiego jest on podzielony na kolory (zajrzyj tutaj). 

Tablica zadań również znajduje miejsce w sali - w przedszkolach jest obrazkowa, w szkole podstawowej w formie tabelki - i daje możliwość wyboru zadania podczas określonej części dnia. 

W szkole podstawowej zastosowanie ma kołowy model pracy w grupach, który umożliwia pracę w kącikach zajęć. Ten rotujący sposób pracy Jest zapewnieniem ciągłego, łagodnego przejścia z wychowania przedszkolnego do edukacji szkolnej.

Kluczem w edukacji daltońskiej jest dobrze sformułowana instrukcja. By instrukcja była najbardziej efektywna, ważne jest aby zawierała niewiele punktów i była zrozumiała dla ucznia. W przypadku młodszych dzieci można zastosować instrukcję w formie ilustracji, zdjęć, piktogramów. 

Pierwszy punkt instrukcji powinien zawierać zestaw potrzebnych materiałów, a ostatni opis efektu końcowego. Natomiast środkowe punkty opisują poszczególne etapy działania.

Plan Daltoński w Polsce

Plan Daltoński, który funkcjonuje na gruncie polskim, różni się od tego, który rozwinął się w Holandii. Owszem, jest wzorem dla polskiej wersji, ale ze względu na różnice w systemie edukacyjnym, nie jest możliwa adaptacja na warunki polskie 1:1. Państwo Anna i Robert Sowińscy zajmujący się tym tematem, bardzo skrupulatnie przenieśli Plan Daltoński do Polski. Podkreślają, że pomoce dydaktyczne i aranżacja przestrzeni nie jest na tyle ważna, dopóki nie zostanie dostrzeżone dziecko, jako centrum całego procesu. 

Przestrzeń klasowa

W Polsce rzadko wykorzystujemy przestrzeń poza salą lekcyjną, choć w ostatnich latach się to zmienia. Natomiast same sale lekcyjne są zazwyczaj dostosowane tylko do ok. 25 osób i pozostaje w nich niewiele miejsca. Plan Daltoński zakłada tworzenie kącików zainteresowań, organizację i porządek. 

Źródło:

Od nauczania do uczenia się. Nasz Plan Daltoński, A. Sowińska, R. Sowiński

Pedagogika planu daltońskiego, R.Roehner, H.Wenke

Dalton - od teorii do praktyki, M. Turczyńska